Po traumie człowiek może zacząć mniej ufać, mniej czuć i trzymać innych na dystans.
Czasem wygląda to jak świadoma decyzja:
„Nie potrzebuję nikogo.”
„Lepiej nikomu nie ufać.”
„Jak będę trzymać ludzi na dystans, nikt mnie nie zrani.”
Ale często pod tą decyzją znajduje się coś bardziej podstawowego: potrzeba ochrony.
Jeżeli w przeszłości bliskość wiązała się z bólem, odrzuceniem, przemocą, wykorzystaniem albo chronicznym brakiem bezpieczeństwa, dystans może stać się sposobem na zmniejszenie ryzyka kolejnego zranienia.
Problem pojawia się wtedy, gdy strategia, która kiedyś miała chronić, zaczyna również odcinać od tego, czego człowiek potrzebuje.
Dlaczego po traumie możemy przestać ufać ludziom?
Zaufanie nie jest wyłącznie decyzją intelektualną.
Buduje się poprzez doświadczenie: ktoś jest przewidywalny, respektuje nasze granice, reaguje na nasze emocje, nie wykorzystuje naszej podatności i pozostaje w kontakcie również wtedy, gdy pojawia się trudność.
Jeżeli wcześniej wielokrotnie doświadczaliśmy czegoś przeciwnego, ostrożność może stać się bardzo racjonalną odpowiedzią.
Jeżeli bliskość kiedyś bolała, dystans może wydawać się bezpieczniejszy.
Dlatego po traumie niektóre osoby zaczynają bardzo dokładnie obserwować innych. Szukają sygnałów zagrożenia, szybko zauważają zmianę tonu głosu, wycofanie, chłód czy możliwość odrzucenia.
Inne robią coś odwrotnego — przestają dopuszczać do siebie ludzi na tyle blisko, żeby w ogóle mogło wydarzyć się coś trudnego.
Obie strategie mogą pełnić funkcję ochronną.
„Lepiej nic nie czuć”
Jednym ze sposobów ochrony może być ograniczenie kontaktu nie tylko z innymi, ale również z własnymi emocjami.
Jeżeli bliskość wiązała się z bólem, człowiek może nauczyć się nie angażować zbyt mocno.
Nie przywiązywać się.
Nie potrzebować.
Nie oczekiwać.
Nie pokazywać, że coś jest ważne.
Na zewnątrz może to wyglądać jak niezależność.
W środku może jednak oznaczać ogromny wysiłek potrzebny do utrzymania dystansu.
Czasami łatwiej powiedzieć sobie:
„Nikogo nie potrzebuję.”
niż dopuścić do siebie:
„Potrzebuję bliskości, ale boję się, co się stanie, jeśli znowu zaufam.”
To dwie bardzo różne rzeczy.
Ochrona może działać nawet wtedy, gdy zagrożenia już nie ma
Jedną z trudniejszych rzeczy w zdrowieniu po traumie jest zauważenie, że dawna strategia ochronna może nadal działać w sytuacjach, które nie są już takie same jak przeszłość.
Człowiek może spotkać bezpieczną osobę, ale nadal automatycznie oczekiwać zranienia.
Może pojawić się ktoś, kto respektuje granice, a mimo to pojawia się potrzeba ucieczki.
Może pojawić się bliskość, na którą wcześniej czekało się bardzo długo — i nagle zamiast ulgi pojawia się napięcie.
To może być bardzo dezorientujące.
„Przecież właśnie tego chciałam. Dlaczego teraz chcę się wycofać?”
Ponieważ bezpieczeństwo może być czymś, czego trzeba się ponownie nauczyć doświadczać.
Kiedy ochrona zaczyna kosztować zbyt dużo?
Strategia ochronna nie jest problemem tylko dlatego, że istnieje.
Pytanie brzmi raczej: czy nadal pomaga i czy nadal jest potrzebna w takiej formie?
Dystans może być potrzebny.
Granice mogą być potrzebne.
Ostrożność może być potrzebna.
Nie chodzi więc o to, żeby po traumie „otworzyć się na ludzi” i ufać wszystkim.
Chodzi o możliwość rozróżniania:
kto rzeczywiście jest zagrożeniem, a kto tylko uruchamia we mnie pamięć dawnego zagrożenia.
To bardzo ważna różnica.
Bo jeżeli każda bliskość zostaje potraktowana jak potencjalne niebezpieczeństwo, człowiek może zacząć chronić się również przed relacjami, które mogłyby być dla niego dobre.
Nie każda relacja jest bezpieczna
Warto tutaj postawić ważną granicę.
Zdrowienie po traumie nie polega na tym, żeby zmuszać się do zaufania każdemu człowiekowi.
Nie każda osoba jest godna zaufania.
Nie każda relacja jest zdrowa.
Nie każda sytuacja wymaga pozostania w kontakcie.
Jeżeli ktoś przekracza nasze granice, manipuluje nami, wykorzystuje naszą podatność albo stosuje przemoc, dystans może być właśnie właściwą formą ochrony.
Celem nie jest więc pozbycie się ochrony.
Celem jest odzyskanie możliwości wyboru.
Żeby móc powiedzieć:
„Mogę się wycofać, kiedy naprawdę tego potrzebuję. Ale nie muszę uciekać tylko dlatego, że bliskość uruchamia we mnie lęk.”
A jeśli rana powstała w relacji?
To szczególnie ważne w przypadku traumy relacyjnej.
Jeżeli człowiek został zraniony przez drugą osobę, jego przekonanie o tym, czym jest relacja, może zostać głęboko zachwiane.
Bliskość przestaje oznaczać wyłącznie więź.
Może zacząć oznaczać również ryzyko.
Dlatego samo rozumienie mechanizmu może nie zawsze wystarczyć.
Można doskonale wiedzieć, że obecna osoba jest inna niż osoba, która zraniła nas w przeszłości — a mimo to nadal odczuwać lęk, napięcie czy potrzebę wycofania.
Nowe doświadczenie relacyjne może wtedy mieć szczególne znaczenie.
Nie dlatego, że druga osoba ma nas „naprawić”.
Ale dlatego, że poprzez kolejne doświadczenia możemy przekonać się, że relacja może wyglądać inaczej.
Że można powiedzieć „nie” i nadal być w kontakcie.
Że można pokazać złość i nie zostać odrzuconym.
Że można powiedzieć, czego potrzebujemy.
Że druga osoba może popełnić błąd i go naprawić.
Że konflikt nie musi oznaczać końca relacji.
Że bliskość nie musi oznaczać utraty siebie.
Bezpieczna relacja nie oznacza relacji bez konfliktów
To ważne, ponieważ czasami po trudnych doświadczeniach bezpieczeństwo zaczynamy kojarzyć z sytuacją, w której nigdy nie pojawia się napięcie.
Tymczasem bezpieczna relacja również może zawierać różnice zdań, frustrację, złość czy rozczarowanie.
Różnica polega na tym, co dzieje się później.
Czy można o tym porozmawiać?
Czy druga osoba potrafi usłyszeć nasze „nie”?
Czy możemy przeprosić i przyjąć przeprosiny?
Czy konflikt prowadzi do większego zrozumienia, czy do strachu i odwetu?
Bezpieczeństwo nie oznacza braku trudnych emocji.
Oznacza możliwość pozostania w kontakcie z sobą i drugą osobą również wtedy, kiedy te emocje się pojawiają.
Zdrowienie nie zawsze oznacza „więcej ludzi”
Czasami po przeczytaniu o traumie można dojść do wniosku, że trzeba natychmiast zacząć być bardziej otwartym, towarzyskim i dostępnym.
Nie o to chodzi.
Zdrowienie może oznaczać również nauczenie się, że nie każdą osobę trzeba wpuszczać blisko.
Możesz mieć granice.
Możesz potrzebować czasu.
Możesz wybierać ludzi powoli.
Możesz sprawdzać, jak ktoś reaguje na Twoje „nie”.
Możesz obserwować, czy jego zachowanie jest spójne ze słowami.
To właśnie w ten sposób ostrożność może stopniowo przestać być murem, a stać się świadomym wyborem.
Czasem nie potrzebujemy kolejnej warstwy ochronnej
Po traumie naturalne jest pytanie:
„Jak mogę się jeszcze lepiej zabezpieczyć, żeby już nigdy nie zostać zraniona?”
Ale czasami kolejną potrzebną rzeczą nie jest następna warstwa ochronna.
Czasami potrzebne jest doświadczenie, że można być blisko i nadal pozostać sobą.
Że można mieć granice i jednocześnie być kochaną.
Że można potrzebować drugiej osoby i nie oznacza to słabości.
Że można zaufać komuś stopniowo, zamiast albo ufać całkowicie, albo nie ufać nikomu.
Jeżeli rana powstała w relacji, jej domykanie również może wymagać doświadczenia relacji, w której jest inaczej.
Nie jednej idealnej relacji.
Nie człowieka, który wszystko naprawi.
Ale wystarczająco wielu doświadczeń, w których bliskość nie kończy się utratą bezpieczeństwa.
Nie zawsze potrzebujemy kolejnej warstwy ochronnej. Czasem potrzebujemy bezpiecznego kontaktu.